Svikaforšakerfiš - og varšmenn žess

Eftirfarandi grein eftir mig birtist ķ Morgunblašinu ķ dag - 11. mars. 2010.

ŚtdrįtturŽaš er fįtķtt aš įlitsgjafar ķ ķslenskum fjölmišlum fęri fram rök ķ anda hins svokallaša austurķska hagfręšiskóla. “Nś fylgjum viš allir Keynes”, į Richard Nixon aš hafa sagt, og viršast rįšamenn vestan hafs og austan trśa žvķ aš hęgt sé aš komast upp śr kreppu meš lyfjablöndu Keynes: aukinni eyšslu og skuldsetningu, eins og nżleg dęmi sanna. Skemmst er frį žvķ aš segja aš austurķski hagfręšiskólinn tekur einarša afstöšu gegn Keynes og telur lyfjablöndu hans ķ raun eitur sem veldur kreppu fremur en aš koma ķ veg fyrir žęr.

PeterSchiff TiltLesendur Morgunblašsins fengu nżlega tękifęri til aš kynnast višhorfum austurķska hagfręšiskólans žegar blašiš birti vištal viš Peter Schiff hagfręšing og frambjóšanda til bandarķsku öldungadeildarinnar. Ašspuršur um afstöšu sķna til brotaforšakerfisins (fractional reserve banking), žar sem bönkum er einungis skylt aš halda eftir litlum hluta innistęšna, svaraši Schiff m.a.: “Mér sjįlfum finnst kerfi sem byggist į innleysanlegum innistęšum og brotaforša ekki sjįlfbęrt eša fjįrhagslega traust. En leyfum markašnum aš įkveša žaš.”

Ósjįlfbęrni brotaforšakerfisins, sem Schiff nefnir, felst ķ žvķ aš enginn banki hefur ašgang aš sjóšum til aš greiša öllum innstęšueigendum innstęšur sķnar samtķmis, ef žeir óska žess. Ķ raun geta bankar einungis borgaš brot af žeim fjįrmunum sem innstęšueigendur treysta bönkum fyrir į hverjum tķma. Vanalega er žessu lżst į žann veg aš enginn banki žoli “įhlaup” (bank run) – ž.e. žegar margir innstęšueigendur sama banka reyna aš taka śt fé sitt.

Svikaforšakerfi og innlįnstryggingar
MblGreinTiltEinn žekktasti hagfręšingur austurķska skólans, Murray N. Rothbard, kallar brotaforšakerfiš ekki “fractional reserve banking” heldur svikaforšakerfi (fraudulent reserve banking). Ķ merkri bók hans, “The Case Against The Fed”, mį finna ķtarlegan rökstušning gegn brotaforšakerfinu sem ķ stuttu mįli er lżst sem “löglegri fölsun”.

Rothbard rekur ķ bók sinni hvernig bandarķska innlįnstryggigarkerfiš var bśiš til ķ žvķ skyni aš blekkja almenning og telja honum trś um aš innstęšur vęru tryggar enda žótt bankarnir sjįlfir og bankakerfiš ķ heild vęri gjaldžrota. Śtilokaš vęri aš tryggja innstęšur viš žęr ašstęšur, enda eiga innstęšutryggingarsjóšir ekki eignir nema sem samsvarar broti af žeim innstęšum sem žeim er ętlaš aš tryggja.

Varšmenn kerfisins

Hiš svokallaša Icesave-mįl er eitt umdeildasta mįl ķslenskrar stjórnmįlasögu frį upphafi. Mįlefnalegum rökum til stušnings mįlstaš ķslenskra skattgreišenda um aš žeim bęri ekki aš įbyrgjast Icesave-skuldirnar hefur veriš żtt til hlišar af rķkisstjórn Ķslands, sem kallar sig “fyrstu hreinu vinstristjórnina”. Žess ķ staš hefur sjónarmišum bresku og hollensku rķkisstjórnanna veriš haldiš uppi af svo miklu haršfylgi af stjórnarlišum aš almenningur trśši žvķ aš Icesave-skuldirnar vęru “skuldbindingar okkar”.

Žessum röngu hugmyndum hefur nś veriš hrundiš og mį ķ žvķ sambandi benda į greinar Siguršar Lķndals, Lįrusar Blöndals og Stefįns Mįs Stefįnssonar. Til vara hefur nśverandi rķkisstjórn ališ į hugmynd um “sišferšilega įbyrgš” Ķslendinga į Icesave. Žess vegna eigi Ķslendingar skiliš hóprefsingu sem verši žjóšinni ógleymanleg įminning. Ekki dettur Dönum ķ hug aš žeir sem žjóš beri įbyrgš į skjalafalsi Stein Bagger og fölskum įrsreikningum fyrirtękis hans, IT Factory. Bandarķkjamönnum kemur heldur ekki til hugar aš žeir sem žjóš beri įbyrgš į svikamyllu Bernard Madoff. Ķ bįšum tilvikum var um aš ręša svik, skjalafals og önnur lögbrot.

Icesave reikningar Landsbankans ķ Hollandi og Bretlandi fólu aftur į móti ekki ķ sér önnur svik en žau sem eru innbyggš ķ alla nśtķma bankastarfsemi og byggja į brotaforšakerfi – og eru ekki talin varša viš lög. Žessu kerfi er nśverandi rķkisstjórn mjög ķ mun aš višhalda.

Nišurlag
Žaš er žvķ ekki ašeins brotaforšakerfiš sem austurķski hagfręšiskólinn varar viš heldur ekki sķšur innstęšutryggingakerfiš sem heldur uppi fölsku trausti almennings į bankakerfinu og gerir sparifjįreigendur andvaralausa og um leiš ófęra aš veita bönkum žaš ašhald sem er eina leišin til aš tryggja ešlilega višskiptahętti.

Tilraunir til aš lįta opinbert eftirlit koma ķ stašinn fyrir sjįlfsprottiš ašhald višskiptavina fjįrmįlafyrirtękja hefur sżnt sig aš vera algjörlega misheppnašar. Įrvekni hvers einstaks borgara og višleitni hans til aš gęta hagsmuna sinna er eina fęra leišin. Eingöngu į žann hįtt er unnt aš tryggja frelsi og fjįrhagslegt sjįlfstęši žjóšar og stušla aš almennri velsęld.

Ķ Icesave-mįlinu felast hagsmunir hollensku og bresku rķkisstjórnanna einkum ķ žvķ aš višhalda žvķ falska trausti sem almenningur hefur į bankakerfum heimsins. Nśverandi rķkisstjórn Ķslands viršist reišubśin til aš neyša ķslenska skattgreišendur til žess aš borga skuldir óreišumanna til žess aš višhalda žessu falska og innstęšulausa trausti.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Gķsli Ingvarsson

Žaš sem žś heldur fram hérna er aš bankakerfiš yfirleitt fįi ekki stašist. Tilraunir til aš setja į fót innlįnstryggingar sparifjįreigendum til stušnings séu gagnslausar og ķ verstafalli sviksamlegar. Žetta er haršur dómur yfir bankastarfseminni og ętla ég hśn eigi harša gagnrżni inni hjį okkur. En žetta er ekkert nżtt vandamįl og spekingar ž.m.t. Keynes hafa reynt aš leggja gott til žó žaš megi teljast ófullnęgjandi.

- Vandamįliš er aš mķnum dómi aš ekkert fullkomiš kerfi er til sem er óskeikult til framtķšar. Ešli peninga er kvikult og žaš festir enginn veršgildi žeirra til langframa. Žeir byggja į trausti žegar ķ nauširnar rekur. Žvķ ašeins eru veršmęti tekin gild aš menn telji aš žaš sé traustur bakhjarl. Žó aš traust sé endurnżjanleg aušlynd žį er hśn afskaplega rokgjörn.

Aš sumu leyti varš oršstżr Ķslenskra athafnamanna góšur aš žeir vķsušu į traust efnahagslķf Ķslands og rķkissjóš sem skilaši afgangi. Žeir sem efušust um aš žetta traust vęri veršskuldaš fengu maklegar įkśrur. Žar fórum viš fremst ķ flokki gegn dönum af žjóšernisįstęšum en ekki vitręnum. Allt gert ķ góšri trś. En ķ višskiptum sem byggjast į trausti dugar ekki góš trś og žess vegna var vķsaš į Innistęšutryggingasjóšinn. Žegar hann var tęmdur var vķsaš į Sešlabankann sem varš ķ raun gjaldžrota en rķkissjóšur lįtinn hlaupa undir bagga.

Brįšbirgšarlögin voru kannski óumflżjanleg en žau hafa reynst stórskašleg.

Ķslendingar ętla aš žvķ aš mér skilst į forystumönnum Framsóknar, jafnvel Sjįlstęšisflokks aš hafna greišsluskyldu rķkisins fyrir hönd "órįšsķumanna". Žarna er djarft spilaš ķ žröngri stöšu.

Bankastarfsemi heimsins veršur aš hafa sinn gang ķ öllum sķnum ófullkomleika einsog önnur mannana verk. Ķslendingar verša ekki lįtnir setja žeirri starfsemi nż lög eša reglur. Ef viš spilum ekki meš veršur okkur skipaš į hlišarlķnuna. Mér finnst žaš ekkert óešlilegt žvķ žar hafa Ķslendingar veriš frį žvķ ég man eftir mér žar til fyrir fįum įrum aš žįttakan gat oršiš bein og óžvinguš.

Vandamįliš er aš sökum skorts hefšar og kunnįttu eigum viš ekkert erindi innį alžjóšamarkaš meš fjįrmįlastarfsemi. Alveg sérstaklega ef viš ętlum okkur aš setja öšrum leikreglurnar og dęma sķšan sjįlf hvort rétt sé eftir žeim fariš.

Gķsli Ingvarsson, 11.3.2010 kl. 23:36

2 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Sęll Sveinn!

Skil ekki alveg hvaš žś ert aš fara varšandi brotaforšakerfiš, sem er beinlķnis undirstaša allrar bankastarfsemi.  Ef bankar verša aš hafa 100% innlįna ķ reišufé, žį lįna žeir ekkert śt og žį er engin įstęša til aš taka viš innlįnum in the first place.  Jafnframt veršur žį ekki sį tilflutningur frį "daušu" fé til "lifandi" fjįr ķ fjįrfestingum og uppbyggingu, sem bankakerfiš sér um ķ hagkerfinu og er helsta hlutverk žess.  Ég held aš žś getir varla veriš aš meina žetta, en vil gjarnan skilja hvernig žś sérš žetta fyrir žér.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 11.3.2010 kl. 23:52

3 Smįmynd: Jón Steinar Ragnarsson

Heyr heyr! Eins og talaš śt śr mķnu hjarta.  Ég er mikill ašdįandi Schiff og hef fylgst meš rökum hans frį žvķ löngu fyrir hrun. Hann varšai hįstöfum viš žvi sem varš löngu fyrir hrun, en menn kepptust viš aš śthrópa hann sem svartagallsrausara og śrtölumann, eins og raunar var gert hér viš žį sem vogušu sér aš reisa vķsifingur til varnar.

Schiff er annars af hinni merku bankaętt Schiff, sem var samvaxin Rothschildunum ķ den. Ein af žeim ęttum sem heldur heiminum nś ķ kverkataki.  Hann er žó "the odd one out" viršist vera.

Jón Steinar Ragnarsson, 11.3.2010 kl. 23:58

4 Smįmynd: Sveinn Tryggvason

Gķsli Ingvarsson: Žaš er rétt ég er einmitt aš halda žvķ fram, meš röksemdum austurķska hagfręšiskólans - manna į borš viš Ludvig von Mises, Friedrich Hayek, Rothbard og Thomas E. Woods - aš bankakerfiš fįist ekki stašist. Vķsbending um žaš var žegar nęr allir bankar heims lentu ķ lausafjįrvanda og žurftu aš leita ķ prentsmišjur sešlabanka eftir hjįlp. Hvort sem viš lķtum į "ófullkomleika" bankakerfisins sem minnihįttar galla eša innbyggt gjaldžrot gerir innistęšutryggingakerfiš žaš aš verkum aš fólk hefur falskt traust į kerfinu og almenningur/višskiptavinir bankanna veita bönkum ekki žaš ašhald sem til žarf til aš hreinsa śt žį sem tefla of djarft og žyrftu aš fara į hausinn.

Lįnaflóš frį erlendum bönkum til ķslenskra banka į grundvelli góšrar skuldastöšu ķslenska rķkisins er einmitt gott dęmi um žann pilsfaldskapķtalisma sem ég er aš gagnrżna - sjį nįnar Sśpan er vond...

Vilhjįlmur Žorsteinsson: Brotaforšakerfiš er einmitt undirstaša bankakerfisins. Sś undirstaša er aš mķnu mati mjög ótraust, svo ekki sé meira sagt. Ég tel hlutverk banka vera aš «mišla» fé milli žeirra sem vilja spara (fresta neyslu sinni) til žeirra sem vilja fjįrfesta (til aš męta framtķšar neyslu). Aš lįna 5x, 10x eša 15x innlįn eykur óneitanlega įhęttuna į lausafjįrvanda og gjaldžroti. Višskiptavinir banka žurfa aš vera mešvitašir um žį įhęttu og velja sér banka eftir žvķ hve įhęttusęknir žeir eru. Žegar bankar eru įlitnir "too big to fail" og Sešlabankar hafa leyfi til aš "prenta peninga" til aš koma žeim til bjargar er engin von til žess aš kerfiš leišrétti sig eins og žaš žarf aš gera og myndi gera ef žaš starfaši skv. lögmįlum frjįls markašar. Moggagrein mķn byggist aš hluta į žessari bloggfęrslu minni en ķ lok hennar bendi ég į bękur greinar og fyrirlestra sem śtskżra mįliš mun żtarlegar.

Jón Steinar Ragnarsson: Gaman aš heyra. Žaš er merkilegt aš menn viršast ekki enn įtta sig į hversu nįkvęmlega Peter Schiff tókst aš segja fyrir um t.d. hśsnęšisbóluna og įstęšur hennar. Žś ert vafalķtiš bśinn ašhorfa į ręšu eša reišilestur Schiff sem hann hélt yfir amerķskum vešlįna-sölumönnum įriš 2006 žar sem hann fer mjög nįkvęmlega yfir hvaš žeir muni upplķfa į komandimisserum.

Sveinn Tryggvason, 12.3.2010 kl. 10:15

5 Smįmynd: Jón Steinar Ragnarsson

Athyglisvert aš sjį Samfylkingarprédķkarann Vilhjįlm verja žetta kerfi.  Segir mér meira en mörg orš um stöšu okkar.

Jón Steinar Ragnarsson, 12.3.2010 kl. 15:48

6 Smįmynd: Gķsli Ingvarsson

Žaš veršur erfitt aš sannfęra kapķtalistana um aš "öruggt" bankakerfi og "örugg" višskipti séu eftirsóknarverš gęši. Žaš er innibyggt sterkt element įhęttusękni ķ löngun manna til aš stunda višskipti yfirleitt. Öryggisfķklar nį ekki langt ķ žeim bransa nema į afar löngum tķma og flestir ungir og upprennandi višskiptamenn hafa ekki tķma til aš bķša. Žess vegna er boginn spenntur til hins ķtrasta į veršbréfamörkušum og hiklaust tališ sjįlfsagt aš bankar lįni til kauphallarvišskipta. Hrašinn ķ kaupum og sölu į aš nį inn hagnaši į endanum sem borgar upp lįniš og gott betur. Ég sé ekki fyrir mér aš žessari hegšun verši reynt aš breyta en kannski eru mögulegar strśkturbreytingar sem gera "hrikalega" įhęttu of flókna til aš rétt sé aš taka hana. Skortsala hefur veriš talin til "mannréttinda" ķ višskiptalķfinu. Skortstaša Ķslensku bankanna gegn krónunni var lķka talin sjįlfsögš "varnarbarįtta" žeirra ķ erfišri lausafjįrstöšu.

Žó rétt sé aš įtta sig į veikleika bankastarfseminnar almennt megum viš ekki gleyma žvķ sértęka viš okkar einkabanka aš žar myndušust óešlileg krosstengsl į milli žeirra sem įttu bankann og žeirra sem fengu mestu fyrirgreišsluna af žvķ aš žeir voru einmitt "eigendurnir". Žeir fengu meira aš segja aš vešsetja uppbólgin hlut sinn ķ bankanum fyrir milljarša lįnum. Žetta er ekkert sem viš getum kennt bankakerfi heimsins um. Eina leišin til aš hindra svona framvegis er aš eftirlit meš Ķslenskum bönkum verši ekki į hendi innlendra heldur "leigt" af Dönum eša Noršmönnum.

En ef žś Sveinn getur fundiš lausnina meš öšrum góšum mönnum žį er ég alls ekki mótfallinn žvķ, ég bara haldinn žeirri įrįttu aš halda aš mannleg breytni og žar meš talin erfšasyndin gręšgi muni snśa śt śr öllu lögum og reglum. Svört lįnastarfsemi og nešanjaršarhagkerfi er aldre langt undan žegar athafnamönnum finnst aš sér žrengt. Viš munum žurfa lengi aš sśpa seišiš af žessu fjįrmįlakerfi og vinna innan žess meš kostum žess og göllum. Viš žurfum aš lęra. Žaš er žaš sem Icesafe fjallar um: aš kenna Ķslendingum hvaš žaš žżšir aš stunda heimsvišskipti.

Gķsli Ingvarsson, 12.3.2010 kl. 21:07

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband